Thực hiện theo kế hoạch nhiệm vụ năm học 2024 – 2025 và công tác triển khai thực hiện ứng dụng phương pháp giáo dục STEAM cho trẻ trong trường mầm non. Trường mầm non Bắc Hưng đã chú trọng, gắn thực hành và đổi mới vào mỗi tiết học, trẻ có thể học tập một cách chủ động, thích thú.
STEAM không phải là phương pháp có thể áp dụng một cách dễ dàng. Nhưng hiệu mà nó mang lại cho trường học nói chung và trẻ mầm non nói riêng là vô cùng lớn. Trường mầm non sẽ không còn là nơi chỉ giảng dạy cho trẻ những lý thuyết mơ hồ. Mà nó còn trở thành nơi cho trẻ những trải nghiệm thú vị nhất. Được khôn lớn, trưởng thành qua kiến thức trong đời thực. Theo đúng tiêu chí “chơi thông minh và học vui vẻ“.
Để thực hiện phương pháp giáo dục STEAM một cách hiệu quả, ban giám hiệu nhà trường đã tập huấn cho đội ngũ giáo viên về mặt lý thuyết, đó là những kiến thức cơ bản giúp giáo viên nắm bắt được mục đích, yêu cầu, nội dung, phương pháp tổ chức các hoạt động.
Nội dung của buổi tập huấn lý thuyết gồm có 3 phần:
Phần I: Một số vấn đề lý luận về ứng dung phương pháp giáo dục STEAM trong thực hiện chương trình GDMN
Phần II: Hướng dẫn xây dựng kế hoạch, tổ chức và đánh giá kết quả ứng dụng giáo dục STEAM trong thực hiện chương trình GDMN, Thực hành ứng dụng giáo dục STEAM trong thực hiện chương trình GDMN
Phần III: Xây dựng môi trường giáo dục STEAM
Mục tiêu của buổi tập huấn đưa ra nội dung giúp giáo viên hiểu được: Khái niệm, vai trò, đặc trưng, nguyên tắc và cách tiếp cận các thành tố S,T, E, A,M của ứng dụng giáo dục STEAM trong thực hiện chương trình.
Đ/c Phạm Thị Quỳnh Nga – Phó hiệu trưởng tập huấn nội dung giáo dục STEAM cho đội ngũ giáo viên
Giáo dục Steam là phương pháp giảng dạy mà ở đó là sự tích hợp của 5 thành tố S( Khoa học), T( Công nghệ), E( kỹ thuật), A( nghệ thuật), M( toán học). Phương pháp này nhấn mạnh việc học tập dựa trên thực hành thay vì theo cách giáo dục truyền thống, kiến thức lý thuyết. Với Phương pháp này, trẻ biết cách áp dụng kiến thức vào thực tiễn thông qua trải nghiệm tạo ra sản phẩm có ích trong cuộc sống. Và quan trọng hơn, giáo dục Steam, trẻ là đối tượng trung tâm, chủ động hơn so với phương pháp giáo dục truyền thống. Trẻ được chủ động, sáng tạo tham gia trải nghiệm, khám phá từ đó mở rộng và hoàn thiện dần kỹ năng giải quyết những vấn đề xunng quanh ở nhiều góc nhìn khác nhau.
Áp dụng vào phần lý thuyết đã được học, giáo viên biết xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục Steam với 2 nội dung cơ bản đó là: Quy trình 5E, thiết kế kỹ thuật EDP.
Với tiết học thực hiện quy trình 5E áp dụng chủ yếu vào lĩnh vực phát triển nhận thức gồm 5 hoạt động chính sau:
E1. Thu hút/gắn kết
- Ổn định tổ chức
- Tạo hứng thú, sử dụng các kĩ thuật (kể chuyện /câu hỏi/ trò chơi học tập/ tổ chức cho trẻ xem vật thật/tranh ảnh /quan sát vật liệu và thiết bị thí nghiệm sử dụng trong hoạt động) => tạo sự tò mò đặt ra các câu hỏi khơi gợi các câu trả lời từ trẻ để nhận biết và những điều đã biết ở trẻ hoặc suy nghĩ của trẻ về nội dung chủ đề STEAM hướng đến
- Giới thiệu về tên hoạt động của giáo dục STEAM
E2. Khám phá
- Tổ chức cho trẻ làm việc cùng nhau để giải quyết vấn đề thông qua việc sử dụng nguyên vật liệu, đồ dùng, phương tiện để thực hiện hoạt động. Trải nghiệm / điều tra thực tế:
+ Hỏi trẻ bằng câu hỏi hoặc tình huống có vấn đề để trẻ trả lời hoặc giải quyết bằng vốn kiến thức kinh nghiệm đã có.
+ Quan sát và lắng nghe trẻ tương tác, dành thời gian cho trẻ cố gắng tự giải quyết vấn đề, có thể đặt câu hỏi để đổi hướng cuộc điều tra hoặc thí nghiệm của trẻ khi cần thiết.
+ Khuyến khích trẻ thử các phương án khám phá khác nhau và thảo luận với các bạn ghi lại kết quả quan sát và ý tưởng bằng cách vẽ, “viết”
E3. Giải thích
- Giáo viên có thể giúp trẻ làm rõ hiểu biết của trẻ và giới thiệu các khái niệm kỹ năng mới. Ví dụ: con và các bạn đã rút ra điều gì? Có thêm hiểu biết mới nào, khám phá ra quy trình như thế nào hoặc quan sát hoặc tìm hiểu hoặc làm thí nghiệm này? Dựa vào đâu để con khẳng định điều đó là đúng?Điều gì xảy ra nếu.......?)
- Cho trẻ giải thích các cách thức hoặc biện pháp cho các bạn, nghe lời giải thích của các bạn, có thể đặt ra nghi vấn trước lời giải thích của các bạn, chia sẻ dữ liệu và kết quả quan sát với các bạn.
E4. Áp dụng cụ thể/mở rộng
- Tổ chức cho trẻ áp dụng kiến thức kỹ năng đã có và phát triển thêm những kiến thức kỹ năng dựa trên sự hiểu biết về các nội dung khám phá.
- Tổ chức cho trẻ thực hiện một thử thách khám phá trẻ tạo ra được sản phẩm theo nội dung nghiên cứu/khám phá/ trải nghiệm khuyến khích trẻ áp dụng/mở rộng kiến thức và kỹ năng trong các hoàn cảnh mới, yêu cầu trẻ dùng định nghĩa, giải thích một cách khoa học
E5. Đánh giá.
- Tổ chức cho trẻ trình bày kết quả khám phá.
- Gợi mở để trẻ nghĩ ra các câu hỏi mới, đặt câu hỏi cho giáo viên và các bạn về những vấn đề còn quan tâm, gợi mở.
- Để trẻ trả lời các câu hỏi mang tính gợi mở bằng sự quan sát và bằng chứng thực tế.
- Gợi mở để trẻ nói lên những điều trẻ quan tâm và muốn tiếp tục được thực hiện khi hoạt động kết thúc.
ĐC: Nguyễn Thị Huệ trình bày, phân tích cấu trúc bài học 5E
ĐC: Vũ Thị Lam trình bày cấu trúc bài học 5E.
Ngoài ra, với thể loại bài học này chúng ta còn có thể áp dụng vào tất cả các lĩnh vực phát triển trong chương trình giáo dục mầm non. Tuy nhiên ta có thể áp dụng, lựa chọn lồng ghép 2E, hoặc 3E tùy theo nội dung của từng tiết học và lĩnh vực phát triển khác nhau.
Đối với tiết học thiết kế kỹ thuật EDP thì đây là một hoạt động thiết kế kỹ thuật với mục đích là trẻ tạo ra một sản phẩm mà không cần theo mẫu. Cấu trúc tiết học gồm các bước như sau:
Bước 1. Hỏi xác định vấn đề:
+ Ổn định tổ chức.
+ Tạo hứng thú, sử dụng các kĩ thuật (kể chuyện/ câu hỏi/ trò chơi học tập,...)=> Dẫn dắt vào vấn đề trẻ quan tâm => Khái quát vấn đề và chuyển hóa vấn đề thành tên hoạt động.(Hướng dẫn cho trẻ nhận ra và nói được tiêu chí cần đạt của sản phẩm thiết kế)
+ Giới thiệu tên của hoạt động giáo dục STEAM
Bước 2. Tưởng tượng
- Cho trẻ về nhóm
- Tổ chức cho trẻ huy động vốn kiến thức, kinh nghiệm đã có về đối tượng. Hướng dẫn trẻ xác định một số phương án thực hiện hoạt động.
- Hướng dẫn trẻ xác định một một số nguyên vật liệu đồ dùng phương tiện để thực hiện hoạt động.
Bước 3. Lập kế hoạch lên phương án thiết kế
- Tổ chức cho trẻ hoạt động hình thức cá nhân hoặc nhóm.
- Hướng dẫn trẻ lên phương án thiết kế và thiết kế sản phẩm.
- Sản phẩm có bản thiết kế, kế hoạch.
- Mức độ tả bằng lời nói hoặc bản thiết kế trên giấy hoặc trên chất liệu khác có thể sử dụng Sticker hình ảnh để dán.
Bước 4. Chế tạo, thiết kế sản phẩm và thử nghiệm.
- Tổ chức cho trẻ thực hiện bản thiết kế, Giáo viên quan sát, hỗ trợ.
- Hướng dẫn trẻ tạo sản phẩm theo thiết kế hoặc kế hoạch.
- Quan tâm đến tính khoa học, phù hợp của kế hoạch ban đầu,
Bước 5. Tổ chức cho trẻ trình bày và hoàn thiện hoặc bản thiết kế sản phẩm.
- Tổ chức cho trẻ trình sản phẩm; đối sánh với kế hoạch và tiêu chí ban đầu. Gợi ý để trẻ hoàn thiện sản phẩm/ kế hoạch/ bản thiết kế (nếu có)
- Kết thúc, hướng dẫn trẻ tự thể hiện cảm xúc/ mong muốn ở hoạt động sau tiêu chí đề ra và những điều chỉnh.
ĐC: Nguyễn Thị Duyên trình bày nội dung bài học EDP
Sau khi hoàn thành buổi tập huấn, giáo viên đã biết cách xây dựng kế hoạch, tổ chức được hoạt động giáo dục STEAM trong thực hiện chương trình giáo dục mầm non, phù hợp với nhu cầu, hứng thú và khả năng của trẻ.
Ngày 12/02/2025 Trường mầm non Bắc Hưng đã tổ chức một số hoạt động ứng dụng phương pháp dạy học STEAM trong thực hiện chương trình giáo dục mầm non, trên một số tiết học cụ thể ở các độ tuổi trong nhà trường.
Cô và trẻ lớp NTA đã thực hành bài học 5E – “Nhận biết, tìm hiểu quả cam”. Sau đây là một số hình ảnh cụ thể:
Hoạt động E1: Gắn kết - Trò chuyện về quả cam
Còn đây là một số hình ảnh của hoạt động E2: Khám phá
E2: Khám phá - Trẻ nhận biết gọi tên quả cam.
E2: Khám phá - Trẻ tri giác: cầm, sờ, ngửi quả cam
E2: Khám phá - Trẻ bóc cam cùng cô
E2: Khám phá - Trẻ tách múi, bỏ hạt cam
E2: Khám phá - Trẻ chơi trò chơi phân loại các bộ phận của quả cam
Sau khi thực hiện bước 2 trẻ sẽ được chuyển sang E3: Giải thích. Lúc này cô sẽ là người khái quát lại kiến thức cho trẻ: Quả cam có dạng hình tròn, có màu vàng, màu xanh. Khi bóc cam ra thì bên trong có vỏ, múi, hạt, tép…
E3: Giải thích - Cô khái quát kiến thức về quả cam
Đối với tiết học áp dụng 5E của các bé nhà trẻ, các con sẽ được thực hành trong 2 buổi, buổi học thứ nhất sẽ tiến hành các hoạt động E1, E2, E3 còn E4( Áp dụng) và E5( Đánh giá) sẽ được thực hiện vào buổi chiều. Thông qua tiết học này trẻ nhận biết được tên gọi, các bộ từ ngoài vào trong của quả cam, trẻ được thực hành các kỹ năng cơ bản: bóc vỏ, bỏ hạt, tách múi, vắt nước cam...Qua đó trẻ rất hào hứng, vui vẻ tham gia vào các hoạt động trong tiết học.
Các bé lớp 3 tuổi B áp dụng phương pháp giáo dục STEAM trong lĩnh vực phát triển thẩm mỹ với đề tài: Chu trình thiết kế kỹ thuật EDP – Thiết kế tai nghe âm thanh. Đến với hoạt động trẻ biết đặc điểm, cấu tạo, công dụng và chất liệu làm ra những chiếc tai nghe âm thanh.
Đối với tiết học này trẻ cũng sẽ được thực hiện trong 2 buổi. Buổi học hôm trước trẻ sẽ thực hiện Bước 1( hỏi), Bước 2( tưởng tượng), Bước 3( lập kế hoạch), giờ học sau trẻ sẽ thực hiện Bước 4( chế tạo), Bước 5( Cải tiến). Sau đây là một số hình ảnh trong giờ học thực hiện bước 4 và bước 5.
Bước 1: Hỏi xác định vấn đề - cô cùng trẻ chơi trò chơi oẳn tù tì
Bước 2: Tưởng tượng – Cô hỏi trẻ về một số nguyên vật liệu để làm tai nghe
Bước 3: Lập kế hoạch - Trẻ xem video giờ học trước vẽ bản thiết kế.
Bước 4: Chế tạo - Trẻ làm tai nghe theo bản thiết kế ở giờ học trước
Bước 5: Cải tiến - Trẻ chia sẻ cách làm tai nghe của nhóm mình
Bước 5: Cải tiến - Trẻ chơi với tai nghe
Thông qua hoạt động này trẻ biết sử dụng các dụng cụ: kéo, tua vít để thực hành 1 số kỹ năng: đục, luồn dây, buộc dây, trang trí tai nghe. Trẻ có kỹ năng làm việc nhóm, hợp tác và chia sẻ kiến thức cho các bạn. Sau khi làm xong tai nghe, trẻ được chơi trực tiếp với sản phẩm do chính mình làm ra vì vậy trẻ rất chủ động, tích cực tham gia vào hoạt động.
Đồng hành cùng các bé nhà trẻ, 3 tuổi là các bé lớp 4 tuổi C đã thực hành phương pháp giáo dục STEAM thông qua lĩnh vực phát triển nhận thức. Với đề tài: Bài học 5E – “Tạo bóng từ ánh sáng” các bé nhận biết được hình và bóng của vật. Hình dáng của vật như thế nào sẽ có bóng như thế. Bóng của vật sẽ xuất hiện khi đặt vật đó trước nguồn ánh sáng. Khi vật chuyển động thì bóng sẽ chuyển động theo, khi đặt gần ánh sáng thì bóng của vật sẽ to và ngược lại.
Hoạt động E1. Gắn kết - kể chuyện rối bóng
Cô và trẻ trong các hoạt động của E2: Khám phá
E2: Khám phá - Trẻ chơi với đèn pin
E2: Khám phá- Cô giới thiệu cách tạo bóng của vật từ ánh sáng và ghi lại kết quả lên bảng
E2: Khám phá - Trẻ tự tạo bóng của vật từ ánh sáng và ghi lại kết quả
Hoạt động E3: Giải thích - trẻ chia sẻ kết quả chiếu sáng đèn pin vào vật
Hoạt động E3: Giải thích - Cô giải thích hiện tượng bóng của vật xuất hiện khi chiếu sáng vào vật đó
Hoạt động E4: Củng cố, mở rộng - Trẻ xem ứng dụng của ánh sáng nhân tạo và ánh sáng tự nhiên
Hoạt động E5: Đánh giá - trẻ chơi với bóng của chính mình.
Đối với tiết học này trẻ được sử dụng đèn pin điều chỉnh khoảng cách để chiếu gần, chiếu xa vị trí của vật để tạo ra các bóng hình có kích cỡ khác nhau, qua đó trẻ được quan sát, khám phá, được đặt câu hỏi về ánh sáng, vì vậy trẻ rất hứng thú tham gia vào tiết học.
Đến với các bé lớp 5 Tuổi A là bài học 5E: “Cốc nước cầu vồng”. Thông qua thí nghiệm trẻ được tự tay mình tìm tòi ra cách làm để tạo ra các màu sắc khác nhau theo ý tưởng của mình. Sau đó trẻ tự ghi chép, đánh giá kết quả do chính mình làm ra mà không bị áp đặt hay gò bó theo khuôn mẫu. Sau đây là một số hình ảnh cụ thể trong tiết học:
E1: Gắn kết – Cô và trẻ hát, vận động theo nhạc bài “ Yesh Li Yadayim”
Hoạt động E2: Khám phá - trò chuyện dụng cụ làm thí nghiệm.
Hoạt động E2: Khám phá - Trẻ xem video hướng dẫn làm thí nghiệm cốc nước cầu vồng
E2: Khám phá - Cô hướng dẫn trẻ thực hiện bảng ghi chép kết quả
E2: Khám phá - Trẻ thực hành thí nghiệm “ Cốc nước cầu vồng”
E3: Chia sẻ - trẻ trình bày kết quả thí nghiệm
E4: Mở rộng - ứng dụng pha chế đồ uống
Hoạt động E5: Đánh giá – Cô nhận xét quá trình trẻ làm thí nghiệm
Giáo dục STEM cho trẻ mầm non mang đến nhiều lợi ích thông qua các hoạt động, giúp trẻ hình thành và phát triển các kỹ năng cần thiết, tạo cho trẻ cơ hội học tập và trải nghiệm, phát huy năng lực tư duy sáng tạo, và khả năng giải quyết vấn đề. Từ đó thúc đẩy trẻ luôn tìm tòi và khám phá trong mọi sự vật, hiện tượng. Một trong những lợi ích nổi bật mà phương pháp giáo dục STEAM mang lại cho trẻ mầm non chính là giúp trẻ phát triển khả năng sáng tạo. Chương trình giáo dục STEAM tạo môi trường vừa học vừa chơi, mang đến không khí học tập vui vẻ, sôi nổi thông qua những tiết học thú vị.
Thông qua một số hoạt động giáo dục theo phương pháp STEAM Trường mầm non Bắc Hưng đã tận dụng được lợi ích của giáo dục STEAM mang lại. Và từng bước khai phá tiềm năng của nó một cách triệt để. Hứa hẹn một bước phát triển mới trong phương pháp giáo dục cho trẻ mầm non.